Trudno zaprzeczyć, że w ostatnich latach stopy WIBOR o wiele częściej niż poprzednio znajdowały się w centrum medialnej uwagi. Wszystko za sprawą dwóch zmian. Po pierwsze, w latach 2022 – 2023 miał miejsce bezprecedensowy wzrost stóp procentowych NBP, co przełożyło się również na notowania WIBOR-u oraz poziom rat kredytowych. W konsekwencji wielu zabieganych Polaków zaczęło się zastanawiać, dlaczego ich stopy procentowe rosną, a także czy ten wzrost jest adekwatny do warunków ekonomicznych i usprawiedliwiony. Po drugie, w przestrzeni medialnej częściej zaczęły się pojawiać informacje o klientach banków kwestionujących stopy WIBOR (WIBOR 1M/WIBOR 3M/WIBOR 6M). Pojawienie się pozwów na pewno miało pewien związek ze wspomnianym wcześniej wzrostem kosztów kredytowych. W latach 2025 – 2026 oprocentowanie kredytów mieszkaniowych zaczęło spadać, co nie oznacza jednak, że problem związany z WIBOR-em zniknął. Z punktu widzenia banków staje się on wręcz bardziej dotkliwy.
Zrozumienie zarzutów wobec stóp WIBOR jest niemożliwe bez zrozumienia jak działają te indeksy. Wyjaśnijmy zatem, że zarówno popularne kredytowo stopy WIBOR (WIBOR 1M/WIBOR 3M/WIBOR 6M) są wskaźnikami, które mają odzwierciedlać koszt pozyskania pieniądza na rynku międzybankowym przez banki. Wspomniane indeksy odnoszą się bowiem do oprocentowania kosztu pożyczek udzielanych sobie wzajemnie przez banki. Na przykład pożyczek miesięcznych w przypadku stopy WIBOR 1M. Ze względu na swoją specyfikę, stopy WIBOR reagują z wyprzedzeniem na zmiany stóp procentowych NBP, co można było zauważyć w czasie cyklów łagodzenia i zaostrzania polityki pieniężnej.
Zastosowanie stóp WIBOR nie ogranicza się do kredytów dla konsumentów, ale my będziemy zajmować się głównie tą tematyką. Z punktu widzenia przeciętnego Kowalskiego rola WIBOR-u jako wskaźnika wykorzystywanego w przypadku kredytów firmowych lub obligacji jest bowiem mało istotna. W przypadku kredytów oferowanych osobom nieprowadzącym działalności gospodarczej (konsumentom) wykorzystanie WIBOR-u jako podstawy aktualizacji oprocentowania bazuje na założeniu, że ten wskaźnik wyznacza koszt pozyskania pieniądza przez banki. Następnie do tego kosztu dodawana jest marża stanowiąca zarobek banku. Proste i oczywiste? Okazuje się, że niekoniecznie.
W praktyce do celów kredytowych wykorzystywane są głównie dwie stopy WIBOR – trzymiesięczna (WIBOR 3M) oraz sześciomiesięczna (WIBOR 6M), choć zdarzają się również kredyty z oprocentowaniem opartym na stopie miesięcznej WIBOR (WIBOR 1M). Pojawia się pytanie, czy te stopy faktycznie odzwierciedlają koszt pozyskania kapitału przez banki, skoro kredytodawcy do finansowania swojej działalności kredytowej wykorzystują w dużej mierze środki przechowywane na depozytach. Chodzi zwłaszcza o środki przechowywane na kontach bieżących, których oprocentowanie jest bliskie zeru. Lokaty terminowe mają znacznie mniejszą wartość w bilansach banków, choć pamiętajmy, że ich oprocentowanie względem oprocentowania kredytów także nie jest wysokie.
Ze względu na poprzedni akapit, możemy płynnie przejść do kolejnej kwestii, czyli krótkiego omówienia najważniejszych zarzutów, jakie są wysuwane przez kredytobiorców względem stóp WIBOR. O różnicach między teorią i praktyką finansowania kredytów już wspominaliśmy. Teraz warto zwrócić uwagę na inne kwestie, które mogą być postrzegane jako zarzut wobec legalności stóp WIBOR (w tym popularnych indeksów WIBOR 1M/WIBOR 3M/WIBOR 6M). Zarzuty wobec wspomnianych stóp dotyczą tego, że:
Wątpliwości co do WIBOR-u podsycają historyczne doniesienia z Wielkiej Brytanii. Warto przypomnieć, że w 2012 r. wybuchł tam skandal związany z manipulowaniem stopami LIBOR, czyli lokalnym odpowiednikiem stawek WIBOR. W tym procederze uczestniczyło wiele dużych banków, które później zostały ukarane. Przedstawiciele instytucji finansowych odpierają zarzuty o ewentualne manipulacje i wskazują brak dowodów. Sceptyczny wobec takich zarzutów jest również KNF. Warto jednak podkreślić, że w sporach sądowych ważne są również inne aspekty wyznaczania WIBOR-u (np. zgodność z unijnym rozporządzeniem BMR w sprawie wskaźników referencyjnych), a także kwestie dotyczące informowania przez banki o ryzyku ratalnym.
Zainteresowanie wskaźnikami WIBOR (np. WIBOR 1M/WIBOR 3M/WIBOR 6M) na pewno zwiększają toczące się już postępowania sądowe. Warto jednak pamiętać, że to sam początek drogi sądowej, bo pozwów jest jeszcze stosunkowo niewiele względem łącznej liczby kredytów z oprocentowaniem ustalanym względem stawki WIBOR. Z drugiej strony pozwów przybywa, co na pewno może być zmartwieniem banków. Warto bowiem pamiętać, że aktualnie liczba samych kredytów mieszkaniowych z oprocentowaniem bazującym na stopie WIBOR (WIBOR 1M/WIBOR 3M/WIBOR 6M) jest obecnie dużo większa niż liczba udzielonych kredytów “frankowych” na początku minionej dekady. Do tego dochodzą spłacone kredyty mieszkaniowe liczone w setkach tysięcy oraz kredyty gotówkowe ze zmiennym oprocentowaniem.
Czego w najbliższym czasie możemy się spodziewać obserwując spory o WIBOR? Na pewno wzrośnie liczba pozwów, co można przewidywać opierając się na doniesieniach z kancelarii prawnych. Zainteresowanie będą podgrzewać korzystne dla konsumentów wyroki, które zaczęły pojawiać się już rok temu (przykład: Wyrok z dnia 22 stycznia 2025 roku wydany przez Sąd Okręgowy w Suwałkach I Wydział Cywilny, w sprawie o sygnaturze akt I C 332/24, który ustalił nieważność kredytu z oprocentowaniem opartym na WIBOR).
Nie zapominajmy również o orzecznictwie TSUE, które również będzie bardzo istotne. Wiadomo, że 12 lutego 2026 roku Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej ogłosi wyrok w sprawie o sygnaturze C-471/24 dotyczącej kredytu z oprocentowaniem opartym o WIBOR. To może być kolejny bardzo ważny wyrok TSUE w temacie “WIBOR-owym”, który uzupełni wcześniejszą, korzystną dla konsumentów Opinię Rzeczniczki Generalnej TSUE z 11 września 2025 r. (w sprawie C-471/24). Sąd w sprawie C-471/24 pyta między innymi, czy w razie stwierdzenia wadliwości zastosowania WIBOR-u możliwe jest utrzymanie ważności umowy, przy pozostawieniu oprocentowania opartego wyłącznie na marży banku.
Tytułem podsumowania warto zwrócić uwagę, że konsumenci dość często mogą ostatnio usłyszeć o planowanej przez rząd zamianie stóp WIBOR na stopy POLSTR. Wcześniej podobny manewr dotyczący stopy WIRON zupełnie się nie udał. Tym razem wątpliwości wzbudza chociażby pomysł zamiany wskaźników WIBOR w aktywnych umowach (WIBOR 1M/WIBOR 3M/WIBOR 6M) przy pomocy rozporządzenia, a nie aktu prawnego w randze ustawy. Niezależnie od losów zapowiadanej, masowej zamiany stóp WIBOR, kredytobiorcy powinni pamiętać o jednej kwestii. Mianowicie taka operacja nie wymaże roszczeń związanych z wcześniejszym wadliwym stosowaniem przez banki stóp WIBOR. Może się nawet okazać, że sam sposób wprowadzenia wskaźnika POLSTR wygeneruje w przyszłości kolejne problemy prawne dla sektora bankowego.
