Zwrot prowizji po wcześniejszej spłacie kredytu konsumenckiego nie jest może tak akcentowaną medialnie kwestią jak sankcja kredytu darmowego, ale musimy jednak pamiętać, że z dobrodziejstw zwrotu korzysta większa grupa konsumentów. Duże znaczenie zwrotu prowizji uzasadnia to, że często poruszaliśmy temat takiego rozliczenia w naszych artykułach. Tłumaczyliśmy w nich jak wygląda zwrot prowizji przez bank pod względem teoretycznym (między innymi w zakresie podstaw prawnych). Teraz postanowiliśmy podejść do tej samej sprawy z nieco innej strony. Mianowicie, wyjaśniamy jak wygląda zwrot prowizji przez bank w aspekcie bardziej praktycznym związanym między innymi ze złożeniem wniosku. Natomiast na końcu artykułu publikujemy odpowiedzi na często zadawane pytania (FAQ).
Jak już wspomnieliśmy, teoretyczne aspekty zwrotu prowizji oraz innych kosztów po nadpłacie kredytu konsumenckiego były wcześniej opisywane w naszych artykułach. Wydaje się jednak, że mimo wszystko warto bardzo krótko przypomnieć przepisy, które mówią, jak wygląda zwrot prowizji po wcześniejszej spłacie kredytu konsumenckiego. W zasadzie chodzi głównie o jeden przepis, czyli artykuł 49 ustawy o kredycie konsumenckim (ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim – Dz. U. z 2024 r. poz. 1497 z późn. zm.). Wspomniany przepis wskazuje, że: “W przypadku spłaty całości kredytu przed terminem określonym w umowie, całkowity koszt kredytu ulega obniżeniu o te koszty, które dotyczą okresu, o który skrócono czas obowiązywania umowy, chociażby konsument poniósł je przed tą spłatą”.
Analogiczna zasada rozliczenia dotyczy też częściowej przedterminowej spłaty kredytu, ale tylko pod warunkiem, że doszło do skrócenia okresu spłaty (zobacz: T. Czech [w:] Kredyt konsumencki. Komentarz, wyd. IV, LEX/el. 2025, art. 49). Utrzymanie wcześniejszej długości okresu spłaty (skutkujące obniżeniem raty) oznacza, że nie można domagać się od banku lub innego kredytodawcy proporcjonalnego rozliczenia i zwrotu części kosztów kredytowych. Wiele osób nie wie o tej zasadzie wynikającej wprost z analizy brzmienia art. 49 ustawy o kredycie konsumenckim. Tacy klienci banków, SKOK-ów oraz innych instytucji finansowych (firm pożyczkowych) nie powinni pytać, jak wygląda zwrot prowizji po nadpłacie, ponieważ roszczenie o wypłatę środków im nie przysługuje.
Niestety, wciąż zdarzają się zasadnie oddalone wnioski o zwrot prowizji w razie przedterminowej częściowej spłaty bez skrócenia okresu kredytowania. Właśnie dlatego w bardzo wielu przypadkach przydatna jest pomoc eksperta prawnego (np. z dobrej kancelarii prawnej Warszawa). Taki specjalista wyjaśni, czy w danej sytuacji istnieje w ogóle podstawa prawna do wnioskowania o zwrot prowizji po nadpłacie kredytu gotówkowego lub pożyczki. Może się bowiem okazać, że rozliczenie prowizji nie jest zasadne również z innych przyczyn (np. na skutek braku konsumenckiego charakteru umowy kredytowej).
Instytucje finansowe jeszcze na początku 2019 r. kwestionowały prawo konsumenta do domagania się proporcjonalnego zwrotu prowizji przygotowawczej (razem z innymi kosztami) po nadpłacie kredytu konsumenckiego. Było to związane z tym, że wątpliwości mieli wówczas również przedstawiciele doktryny prawnej i zdarzały się wyroki niekorzystne dla kredytobiorców. Sytuację radykalnie zmienił Wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 11 września 2019 r. (w sprawie o sygnaturze C-383/18). Po jego wydaniu, instytucje finansowe pogodziły się z tym, jak wygląda zwrot prowizji po nadpłacie według najbardziej prokonsumenckiej interpretacji przepisów.
W związku z powyższym, trudno obecnie spotkać instytucję finansową, która będzie kwestionować prawo klienta do otrzymania zwrotu części prowizji i innych kosztów w razie skrócenia okresu spłaty. Jednak w dalszym ciągu nie wszystko wygląda tak jak powinno. Warto zwrócić uwagę na artykuł 52 ustawy o kredycie konsumenckim, zgodnie z którym “Kredytodawca jest zobowiązany do rozliczenia z konsumentem kredytu w terminie 14 dni od dnia dokonania wcześniejszej spłaty kredytu w całości”. Po upływie dwutygodniowego terminu, zaczynają być naliczane odsetki za opóźnienie na rzecz konsumenta (zobacz: T. Czech [w:] Kredyt konsumencki. Komentarz, wyd. IV, LEX/el. 2025, art. 52).
Co ciekawe, ustawodawca nie zdecydował się na zastosowanie artykułu 52 ustawy o kredycie konsumenckim do częściowej spłaty kredytu skutkującej koniecznością rozliczenia prowizji oraz pozostałych kosztów, które są powiązane ze skróconym okresem spłaty. Tak więc, roszczenie kredytobiorcy o zwrot części prowizji oraz pozostałych kosztów staje się wymagalne niezwłocznie po wezwaniu kredytodawcy do zapłaty. Brak niezwłocznego spełnienia świadczenia, czyli dokonania zwrotu skutkuje możliwością naliczania odsetek na rzecz konsumenta. Można przyjąć, że w typowych sytuacjach określenie “niezwłocznie” oznacza dwa dni robocze (zobacz: T. Czech [w:] Kredyt konsumencki. Komentarz, wyd. IV, LEX/el. 2025, art. 52). Profesjonalna instytucja w takim terminie powinna zrealizować wszystkie rozliczenia.
Instytucje finansowe jako podmioty profesjonalne powinny samodzielnie dokonywać właściwego rozliczenia kosztów po nadpłacie kredytu gotówkowego lub innego kredytu konsumenckiego (np. pożyczki pozabankowej). Jednak w praktyce sytuacja czasem wygląda nieco inaczej, więc konsument musi się upomnieć o odpowiednie rozliczenie kredytowe. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów wskazuje, że w razie problemów z niezwłocznym uzyskaniem proporcjonalnego zwrotu kosztów kredytowych, konsument powinien złożyć w instytucji finansowej reklamację. Taka reklamacja podlega przepisom ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 r. o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego, o Rzeczniku Finansowym i o Funduszu Edukacji Finansowej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1109 z późn. zm.).
Osoby pytające jak wygląda zwrot prowizji powinny wiedzieć, że zgodnie z przepisami wspomnianej ustawy, reklamacja dotycząca rozliczenia kredytu/pożyczki po wcześniejszej spłacie, powinna zostać rozpatrzona w ciągu 30 dni od jej złożenia (z możliwością przedłużenia tego terminu do 60 dni w wyjątkowych okolicznościach). W razie niedotrzymania ustawowych terminów, reklamację uznaje się za rozpatrzoną zgodnie z wolą klienta. Warto też wiedzieć, że zamknięcie procesu reklamacyjnego w danej instytucji finansowej (po odwołaniu od niekorzystnej dla konsumenta decyzji) pozwala skorzystać z pomocy Rzecznika Finansowego.
Już wcześniej, podczas składania reklamacji, konsument może powołać się na Stanowisko Rzecznika Finansowego i Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w sprawie interpretacji art. 49 ustawy o kredycie konsumenckim (wydane 16 maja 2016 r.), a także na Stanowisko Prezesa UOKiK ws. interpretacji art. 49 ustawy o kredycie konsumenckim w kontekście wyroku TSUE (z 2 marca 2020 r.). Argumentem w sporze pozostaje również oczywiście wspomniany wcześniej Wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 11 września 2019 r. (w sprawie o sygnaturze C-383/18).
Czy można gdzieś znaleźć wzór reklamacji do banku/SKOK-u/firmy pożyczkowej w sprawie zwrotu prowizji po nadpłacie długu?
Nie ma jednolitego wzoru takiej reklamacji, natomiast konsumenci mogą skorzystać z gotowego wzoru, który na swojej stronie internetowej udostępnia Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Ten wzór na pewno jest godny zaufania.
Jak Rzecznik Finansowy może pomóc w sprawie problematycznego zwrotu prowizji?
Rzecznik Finansowy może zaoferować postępowanie interwencyjne oraz postępowanie polubowne. Warto jednak pamiętać, że wspomniany rzecznik nie pełni roli sądu, więc nie może zmusić instytucji finansowej do zmiany swojego stanowiska w kwestii rozliczenia nadpłaty kredytu. Konieczne może się zatem okazać postępowanie sądowe, w trakcie którego zdecydowana większość kredytobiorców będzie potrzebowała pomocy profesjonalnego pełnomocnika.
