Bank jako instytucja nie tylko udzielająca kredytów, ale również przyjmująca depozyty jest zobowiązana do uważnego weryfikowania sytuacji finansowej osób prywatnych oraz firm potrzebujących finansowego wsparcia. Nad przestrzeganiem takiej zasady czuwa Komisja Nadzoru Finansowego. Warto wiedzieć, że nawet instytucje pozabankowe, które depozytów (kont i lokat) nie oferują, zostały zobowiązane do weryfikowania sytuacji finansowej klienta. W przypadku banków i SKOK-ów, wymagania dotyczące weryfikacji klientów powinny być większe i właśnie takie są. W ramach odpowiedzi na liczne pytania o to, jak bank weryfikuje zatrudnienie przy kredytach postanowiliśmy opisać zasady weryfikacji klienta pod względem finansowym. Uwzględniamy różne rodzaje kredytów (np. gotówkowe i mieszkaniowe). Warto bowiem wiedzieć, że w przypadku pewnych wariantów kredytowania obowiązują szczególne przepisy. Na końcu artykułu znajduje się natomiast sekcja z odpowiedziami na często zadawane pytania (FAQ).
Analizując jakiekolwiek pytania związane z działalnością banków (dotyczące np. tego jak bank weryfikuje zatrudnienie przy kredytach), trzeba w pierwszej kolejności odwołać się do prawa bankowego (ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe – Dz.U. z 2024 r. poz. 1646 z późn. zm.). Jest to bowiem ustawa regulująca najbardziej ogólne zasady działalności banków. Do prawa bankowego czasem odwołuje się również ustawa o SKOK (Ustawa z dnia 5 listopada 2009 r. o spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych – Dz.U. z 2025 r. poz. 379 z późn. zm.). W dalszej kolejności można analizować ustawy szczegółowe, które przedstawiają bardziej dokładne zasady udzielania kredytów. Najważniejsze przykłady to:
W ostatniej kolejności warto zwrócić uwagę na zasady w praktyce stosowane przez banki. Takie instytucje mają pewną swobodę w zakresie swojej działalności (np. weryfikowania przyszłych klientów), ale z drugiej strony nie powinny stosować rozwiązań sprzecznych z przepisami – zarówno prawem bankowym, jak i bardziej szczegółowymi aktami prawnymi.
Jeżeli chodzi o najbardziej podstawowy akt prawny, czyli prawo bankowe, to jak nietrudno się domyślić znajdziemy w nim tylko ogólną odpowiedź na pytanie, jak bank weryfikuje zatrudnienie przy kredytach. Zgodnie z artykułem 70 prawa bankowego: “Bank uzależnia przyznanie kredytu od zdolności kredytowej kredytobiorcy. Przez zdolność kredytową rozumie się zdolność do spłaty zaciągniętego kredytu wraz z odsetkami w terminach określonych w umowie. Kredytobiorca jest obowiązany przedłożyć na żądanie banku dokumenty i informacje niezbędne do dokonania oceny tej zdolności”. Ten sam artykuł wskazuje, że kredytobiorca powinien umożliwić ocenę przez bank sytuacji finansowej oraz kontrolę wykorzystania i spłaty kredytu.
Z kolei bank ma obowiązek (po otrzymaniu stosownego wniosku) udzielić wyjaśnienia o dokonanej ocenie zdolności kredytowej. Odpowiedni wniosek o wyjaśnienie można złożyć w ciągu roku od otrzymania wyniku oceny zdolności kredytowej. Warto wiedzieć, że identyczne zasady odpowiadające ogólnie, jak bank weryfikuje zatrudnienie mają zastosowanie również przy wnioskowaniu o kredyt ze spółdzielczej kasy oszczędnościowo-kredytowej (zobacz: artykuł 34 z dnia 5 listopada 2009 r. o spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych). Skoro znamy podstawy, to teraz warto przejść do bardziej szczegółowych aspektów oceny sytuacji finansowej kredytowego wnioskodawcy.
Ustawa o kredycie konsumenckim jest bardzo ważna, ponieważ określa ona zasady funkcjonowania bardzo wielu kredytów bankowych zaciąganych często przez Polaków w bankach i SKOK-ach (m.in. kredytów gotówkowych). Poza tym wspomniana ustawa (ustawa z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim) informuje, jak powinny funkcjonować pożyczki pozabankowe. Tym razem jednak skupiamy się na zasadach dotyczących kredytów z banków – tym bardziej, że już wcześniej, w osobnym artykule opisywaliśmy zasady oceny zdolności kredytowej w ramach pożyczek pozabankowych.
Odpowiadając na pytanie, jak bank weryfikuje zatrudnienie przy kredytach konsumenckich, warto zwrócić szczególną uwagę na artykuł 9 ustawy o kredycie konsumenckim. Ustala on zasady mniej szczegółowe niż te dotyczące firm pozabankowych (zobacz: artykuł 9a tej samej ustawy). Zgodnie z tym przepisem, bank lub SKOK jest zobowiązany do przeprowadzenia oceny zdolności kredytowej konsumenta. W jaki sposób? Przepisy wskazują, że “ocena zdolności kredytowej dokonywana jest na podstawie informacji uzyskanych od konsumenta lub na podstawie informacji pozyskanych z odpowiednich baz danych lub zbiorów danych kredytodawcy”. Konsument jest zobowiązany do przedstawienia na żądanie dokumentów oraz informacji umożliwiających ocenę zdolności kredytowej (w tym na przykład danych o zatrudnieniu, wydatkach oraz dochodach).
Bank lub SKOK samodzielnie ocenia, jakich informacji będzie potrzebował na potrzeby oceny zdolności kredytowej. Jednocześnie instytucja finansowa powinna przestrzegać rekomendacji oraz wytycznych przedstawionych przez Komisję Nadzoru Finansowego. W przypadku banków chodzi o tak zwaną Rekomendację T. Wspomniana rekomendacja wskazuje, że bank może stosować tzw. zasady uproszczone oceny zdolności kredytowej wykorzystując oświadczenie klienta o wysokości osiąganych dochodów oraz ponoszonych wydatkach (uwaga: wysokość osiąganych dochodów można ustalić na podstawie analizy historii rachunku w tym samym lub innym banku).
Limit kredytu przyznanego na zasadach uproszczonych wynosi od jednokrotności od dwunastokrotności przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw. Oczywiście, bank nie musi stosować zasad uproszczonych i ma prawo w każdych okolicznościach domagać się od wnioskodawcy dostarczenia wypełnionego przez pracodawcę zaświadczenia o zatrudnieniu i dochodach (zamiast oświadczenia wypełnionego przez osobę wnioskującą o kredyt). Może się również okazać, że bankowcy skontaktują się z pracodawcą wnioskodawcy w celu potwierdzenia uzyskanych informacji lub zaczerpnięcia innych danych.
Pytanie o to jak bank weryfikuje zatrudnienie przy kredytach często pada również w kontekście wnioskowania o kredyty hipoteczne. Są to duże zobowiązania wymagające dokładnej oceny zdolności kredytowej. Zasady funkcjonowania “hipotek” reguluje wspomniana wcześniej ustawa o kredycie hipotecznym oraz Rekomendacja S Komisji Nadzoru Finansowego. Więcej konkretnych informacji zawiera właśnie rekomendacja KNF. Sugeruje ona między innymi, że w przypadku kredytów hipotecznych generalnie niemożliwe jest obliczanie zdolności kredytowej na podstawie oświadczeń.
Jak banki określają minimalny okres zatrudnienia w przypadku umowy o pracę?
Bank samodzielnie ustala np. że w przypadku umowy o pracę będzie wymagał półrocznego okresu nieprzerwanego zatrudnienia. Zaświadczenia o zatrudnieniu są dostosowane do tych wymagań. Dlaczego bank będzie oczekiwał, że pracodawca poda dane na temat zatrudnienia przykładowo z ostatniego półrocza.
Czy i skąd bank będzie wiedział o ewentualnych zajęciach komorniczych?
Bank oczekuje, że zaświadczenie o zatrudnieniu i kredytach będzie wypełnione na podstawie stosowanego przez tę instytucję szablonu. A w nim często znajdują się pytania o ewentualnych zajęciach komorniczych wynagrodzenia. Pracodawca podający fałszywe informacje w tym zakresie naraża się na odpowiedzialność karną.
