Każdy kredyt lub pożyczka posiada swój ustalony wcześniej harmonogram spłaty. W przypadku popularnych kredytów i pożyczek (m.in. gotówkowych) zasadą jest spłata pożyczonej kwoty, czyli kapitału, a także odsetek w ratach. Tak więc harmonogram spłaty powinien uwzględniać płatności ratalne oraz konieczność zwrotu całej pożyczonej kwoty we wcześniej ustalonym terminie. Innymi słowy, po zakończeniu uzgodnionego okresu spłaty aktualne saldo zadłużenia klienta instytucji finansowej powinno być zerowe – niezależnie od rodzaju wybranych rat (stałe lub malejące). Jeżeli zachodzą zmiany parametrów spłaty (np. na skutek zmiany długości okresu spłaty, podwyższenia/obniżki oprocentowania albo zmiany rodzaju rat), to konieczna staje się aktualizacja wspomnianego harmonogramu. W ramach naszego artykułu wyjaśniamy, na jakich zasadach bank musi obliczyć ratę kredytu po nadpłacie. Uwzględniamy też inne przyczyny zmiany harmonogramu spłaty. Na końcu tekstu znajdują się odpowiedzi na często zadawane pytania (FAQ).
Jeszcze przed udzieleniem pełnej odpowiedzi na pytanie zadane w tytule (Bank musi nam obliczyć ratę kredytu po nadpłacie?), warto przypomnieć, że temat harmonogramu spłaty został uregulowany przez obowiązujące przepisy. Konkretniej, chodzi o następujące akty prawne, które regulują zasady pożyczania pieniędzy konsumentom:
Pierwszy ze wspomnianych aktów prawnych reguluje zasady udzielania kredytów na cele konsumenckie, w tym popularnych kredytów gotówkowych i ratalnych. Z kolei ustawa o kredycie hipotecznym obejmuje udzielone od 22 lipca 2017 r. kredyty hipoteczne oraz pożyczki hipoteczne. Więcej wzmianek dotyczących harmonogramu spłaty zawiera ustawa o kredycie konsumenckim, która nas bardziej interesuje – między innymi ze względu na powiązanie tego aktu prawnego z tematyką zwrotu prowizji po nadpłacie zadłużenia.
Artykuł 37 ustawy o kredycie konsumenckim wskazuje, że “w przypadku umowy o kredyt konsumencki zawartej na czas określony, przez cały czas jej obowiązywania, konsument ma prawo do otrzymania, na wniosek, w każdym czasie bezpłatnie harmonogramu spłaty” W harmonogramie powinny znaleźć się informacje na temat poziomu poszczególnych płatności (z wyszczególnieniem kapitału, odsetek i pozostałych kosztów), a także informacje dotyczące terminu wnoszenia kolejnych rat. Jeżeli kredyt jest oprocentowany zmienną stopą, to niezbędne będzie dodatkowo wskazanie, iż aktualny harmonogram spłaty obowiązuje do momentu zmiany oprocentowania.
Warto zwrócić uwagę, że cytowany przepis mówi o otrzymaniu zaktualizowanego harmonogramu spłaty na wniosek, ale jednocześnie bezpłatnie. Brak przedstawienia kredytobiorcy harmonogramu spłaty nie jest zaniedbanie, które stanowi podstawę do zastosowania sankcji kredytu darmowego. Natomiast uprawnienie do skorzystania ze wspomnianej sankcji i tym samym “wyzerowania” kosztu kredytu może powstać jeśli w treści umowy kredytodawca nie przedstawił wymaganych informacji o uprawnieniu konsumenta do otrzymania harmonogramu spłaty kredytu (zobacz: T. Czech [w:] Kredyt konsumencki. Komentarz, wyd. IV, LEX/el. 2025, art. 37).
Jeżeli chodzi o ustawę dotyczącą kredytu hipotecznego (ustawę z dnia 23 marca 2017 r. o kredycie hipotecznym oraz o nadzorze nad pośrednikami kredytu hipotecznego i agentami), to jest ona nieco bardziej enigmatyczna w kwestii harmonogramu spłaty. Możemy z niej jedynie wywnioskować, że zmiana oprocentowania “hipoteki” wywołana aktualizacją wartości wskaźnika referencyjnego (np. WIBOR 6M), skutkuje koniecznością dostarczenia konsumentowi nowego harmonogramu spłaty. Bank musi nie tylko obliczyć ratę kredytu według nowego oprocentowania, ale również poinformować klienta o zmianie wskaźnika referencyjnego.
W praktyce otrzymanie zaktualizowanego harmonogramu spłaty kredytu nie stanowi obecnie problemu, gdyż informacja na temat często pojawia się automatycznie w bankowości mobilnej lub internetowej (np. po kolejnej zmianie oprocentowania). Jeżeli zmiana harmonogramu spłaty jest efektem uzgodnień banku oraz klienta (np. dotyczących zmiany rodzaju rat, rodzaju oprocentowania lub długości okresu spłaty), to zaktualizowany harmonogram stanowi na ogół część sporządzanego aneksu do umowy. Taka sytuacja oczywiście nie wyklucza możliwości późniejszego otrzymania aneksu w innej formie.
Szczególnie ciekawą kwestią jest to, jak bank powinien obliczyć ratę kredytu w razie nadpłacenia kredytu konsumenckiego. Jak wiadomo, nadpłata takiego kredytu może być całkowita lub częściowa. W przypadku całkowitej nadpłaty, kredytodawca nie jest zobowiązany do tego, by obliczyć ratę kredytu, bo ze względu na spłatę całości pożyczonej sumy (kapitału) kolejnych spłat po prostu nie będzie. Nieco inaczej sytuacja wygląda w przypadku częściowej nadpłaty kredytu konsumenckiego. Pamiętajmy bowiem, że w takiej sytuacji spłata będzie trwała nadal, a rata ulegnie zmianie.
Jeżeli przyjrzymy się ustawie o kredycie konsumenckim, to warto zwrócić uwagę na artykuł 52. Wskazuje on bowiem, że “Kredytodawca jest zobowiązany do rozliczenia z konsumentem kredytu w terminie 14 dni od dnia dokonania wcześniejszej spłaty kredytu w całości”. Pod pojęciem rozliczenia należy rozumieć zwrócenie na rzecz klienta ewentualnych nadpłat – w celu zamknięcia sprawy. Przekroczenie wspomnianego wyżej dwutygodniowego terminu oznacza, że konsument może zacząć naliczać odsetki za opóźnienie na swoją korzyść.
Pamiętajmy jednak, że analizowany artykuł 52 ustawy o kredycie konsumenckim dotyczy przypadków związanych z całkowitą przedterminową spłatą kredytu konsumenckiego. A jak sytuacja wygląda w przypadku spłaty częściowej. Tutaj sytuacja jest mniej jasna, ale możemy przyjąć, że artykuł 52 i powiązany z nim termin dwutygodniowy nie ma zastosowania. Nie ulega natomiast wątpliwości, że bank powinien szybko dokonać rozliczenia – tak, aby nie było wątpliwości konsumenta co do skutków nadpłaty. Jeden z komentarzy do ustawy o kredycie konsumenckim wskazuje, że ewentualny zwrot nadpłat powinien zostać dokonany w ciągu dwóch dni roboczych. To realistyczne wymaganie biorąc pod uwagę, że bankowe rozliczenia są coraz bardziej zautomatyzowane, a obliczyć ratę kredytu nie musi pracownik banku, tylko system informatyczny.
Wydaje się, że podobnie krótki termin powinien dotyczyć dostarczenia konsumentowi zaktualizowanego harmonogramu spłaty, choć w tym przypadku dodatkowo zastosowanie mogą mieć postanowienia umowy oraz regulaminu udzielania kredytów mieszkaniowych. Na pewno bank powinien szybko obliczyć ratę kredytu po zmianie, bo może się okazać, że termin kolejnej, zmniejszonej raty przypada np. za kilka dni. W takiej sytuacji zapłacenie zbyt dużej kwoty skutkowałoby nadpłatą – niekorzystną dla klienta, mimo możliwości rozliczenia jej w ramach kolejnej raty.
Czy w harmonogramie spłaty bank powinien podawać, kiedy nastąpi najbliższa zmiana oprocentowania?
Instytucja finansowa nie ma takiego obowiązku wyrażonego przez ustawę, ale publikacja wspomnianych informacji wydaje się dobrym rozwiązaniem.
Czy ustawa o kredycie hipotecznym jest bardziej szczegółowa (niż ustawa o kredycie konsumenckim) w kwestii obowiązków banku związanych z dostarczeniem zaktualizowanego harmonogramu spłaty?
Nie, wspomniana ustawa wskazuje jedynie, że informacje na temat harmonogramu spłaty powinny się znaleźć w formularzu informacyjnym przekazywanym potencjalnemu klientowi banku przed zawarciem umowy kredytu hipotecznego lub pożyczki hipotecznej. W temacie późniejszych aktualizacji harmonogramu, decydujące znaczenie ma umowa, a kredytodawca powinien przestrzegać ogólnych zasad współpracy z konsumentami.
