Polacy coraz częściej płacą bezgotówkowo, a karty płatnicze pomimo ekspansji płatności mobilnych wciąż pozostają ważnym narzędziem regulowania płatności (np. podczas codziennych zakupów). Trudno się więc dziwić, że dla wielu osób brak możliwości wykonywania płatności kartowych jest sporym utrudnieniem. Mowa zwłaszcza o tych klientach banków, którzy nie noszą w portfelu gotówki “na czarną godzinę” i dodatkowo nie korzystają z płatności mobilnych. Takie osoby dość często próbują szukać w Internecie odpowiedzi na pytanie o to, dlaczego bank zablokował kartę (najczęściej debetową). Oczywiście, najbardziej trafnej odpowiedzi na to pytanie może udzielić sam bank. Niemniej jednak, postanowiliśmy wyjaśnić jakie uzasadnienie najczęściej stoi za blokadą karty. Na końcu artykułu znajdują się z kolei odpowiedzi na często zadawane pytania (FAQ) dotyczące właśnie blokowania kart płatniczych.
Udzielona przez instytucję płatniczą odpowiedź na pytanie, dlaczego bank zablokował kartę będzie prawdopodobnie odwoływać się do postanowień umowy o kartę płatniczą lub regulaminu kart płatniczych. Warto jednak pamiętać, że stosowane przez poszczególne instytucje finansowe wewnętrzne dokumenty i umowy, nie mogą być jednak sprzeczne z powszechnie obowiązującym prawem. Jeszcze przed omówieniem takich ogólnych przepisów dotyczących kart ze wszystkich banków, warto przypomnieć różnicę pomiędzy czasową blokadą karty oraz trwałym zastrzeżeniem karty.
Blokada karty ma charakter tymczasowy. Może być ona związana z bankowym procedurami bezpieczeństwa (np. reakcją na wielokrotne błędne wpisanie kodu PIN) albo z działaniem klienta. Klient może zablokować kartę na pewien czas, jeśli nie jest do końca pewny co się z nią stało. Zastrzeżenie karty jest uzasadnione tylko w razie stuprocentowej pewności, że doszło do kradzieży. Jest to bowiem operacja nieodwracalna, która zupełnie dezaktywuje kartę na przyszłość. Z kolei blokadę można odwrócić po wykonaniu odpowiednich procedur. Odblokowanie karty jest zasadne jeśli posiadacz ją odnalazł. W razie braku pewności co do losów karty, nie warto jej blokować na stałe, ponieważ w takim przypadku konieczne będzie późniejsze składanie wniosku o wyrobienie nowej karty. Nie należy zatem działać pochopnie.
Skoro już wiemy, jakie są różnice pomiędzy blokadą karty oraz jej zastrzeżeniem, teraz warto wyjaśnić jaka jest odpowiedź na pytanie, dlaczego bank zablokował kartę (wynikająca z ogólnych regulacji). W tym kontekście zwróćmy uwagę na artykuł 41 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o usługach płatniczych. Wskazuje on między innymi, że bank może uzgodnić ze swoim klientem limity wydatków dla transakcji płatniczych wykonanych za pomocą karty. Analizowany przepisów mówi również, że umowa ramowa może przewidywać prawo dostawcy do zablokowania instrumentu płatniczego:
Posiadacz karty powinien zostać powiadomiony o jej zablokowaniu bezpośrednio przed wprowadzeniem blokady albo zaraz po blokadzie, jeśli pierwszy wariant jest niemożliwy. W stosunku do analizowanych przepisów, warto wysunąć kilka uwag. Po pierwsze, prawo banku do zablokowania instrumentu płatniczego (np. karty kredytowej) istnieje tylko wtedy, gdy zostało ono wskazane przez umowę zawartą z klientem. Sama ustawa o usługach płatniczych nie uprawnia banku do wykonania blokady. Po drugie, przyczyny uzasadniające zablokowanie karty przez bank mogą być inne niż powyższe jeśli wynikają z odrębnych przepisów (m.in. z regulacji dotyczących przeciwdziałania praniu pieniędzy i zapobiegania terroryzmowi oraz z przepisów Kodeksu karnego). Warto o tym pamiętać, pytając dlaczego bank zablokował kartę, bo może się okazać, że przyczyna blokady jest mniej oczywista.
Po trzecie, artykuł 41 ustawy o usługach płatniczych nie obejmuje sytuacji, w których to sam klient wystąpi o zablokowanie karty – na przykład w związku z podejrzeniami dotyczącymi jej utraty na skutek kradzieży. Jeżeli to klient wnioskuje o zablokowanie karty, to bank po ustaniu przyczyny zablokowania tego instrumentu płatniczego dostawca powinien umożliwić użytkownikowi korzystanie z instrumentu (odblokowanie) albo na życzenie klienta powinien dostarczyć nowy instrument. Warto zwrócić uwagę, że ustawa o usługach płatniczych nie przewiduje wyraźnego rozróżnienia pomiędzy czasową blokadą karty oraz jej trwałym zastrzeżeniem. Takie rozróżnienie znajduje się natomiast w dokumentach bankowych (regulaminach oraz umowach). Do nich trzeba zajrzeć jeśli chcemy znać dokładną odpowiedź na pytanie, dlaczego bank zablokował kartę.
Osoba zainteresowana tym, dlaczego bank zablokował kartę płatniczą, w pierwszej kolejności zapewne zadzwoni na infolinię oraz złoży wizytę w placówce banku i tam uzyska odpowiedź. Czasem jednak może się okazać, że działania banku budzą wątpliwości w kontekście swojej zasadności, a nawet legalności. Właśnie dlatego wcześniej zaprezentowaliśmy podstawowe przepisy, które dotyczą blokowania kart płatniczych. Badanie legalności zablokowania karty wymaga zapoznania się z wewnętrznymi dokumentami banku (umowami i regulaminami), które tak jak już wspomnieliśmy nie powinny być sprzeczne z ogólnie obowiązującym prawem.
Czasem w umowie lub regulaminie mogą znaleźć się klauzule dotyczące wspólnie blokady rachunku, karty oraz bankowości elektronicznej. Przykład stanowi następujące zdanie: “Bank zastrzega sobie prawo, w uzasadnionych przypadkach, do wypowiedzenia Umowy w trybie natychmiastowym, ograniczenia dostępu do środków zgromadzonych na rachunku lub do blokady rachunku, a także do blokady kanałów elektronicznych i blokady kart w trybie natychmiastowym, w przypadku powzięcia przez Bank uzasadnionego podejrzenia wykorzystywania rachunku do celów przestępczych, korzystania z rachunku przez osobę nieuprawnioną, powzięcia przez Bank uzasadnionego podejrzenia niebezpieczeństwa ujawnienia informacji objętych tajemnicą bankową osobie nieuprawnionej”.
Pamiętajmy jednak, że klauzule stosowane przez poszczególne banki mocno się różnią. W razie poważnych wątpliwości i szkód związanych z blokadą karty, można skorzystać z pomocy kancelarii prawnej (np. dobrej kancelarii prawnej Warszawa). Tym bardziej, że nieuzasadnione blokowanie karty może być przedmiotem pozwu przeciwko bankowi.
Czy zablokowanie karty i zablokowanie rachunku to jest to samo?
Zdecydowanie nie. Blokada rachunku bankowego połączona z powiadomieniem prokuratora to rozwiązanie przewidziane przez artykuł 106a prawa bankowego. W tym przypadku mowa o blokadzie całego rachunku, a nie tylko i wyłącznie karty płatniczej.
Kiedy rachunek bankowy może być zablokowany w związku z podejrzeniem prania brudnych pieniędzy?
Taką procedurę blokady opisuje artykuł 86 ustęp 5 ustawy z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu. Zgodnie z nim po zawiadomieniu przez bank o podejrzanej transakcji, Generalny Inspektor Informacji Finansowej może nakazać jej wstrzymanie lub blokadę całego rachunku na okres do 96 godzin. To procedura stosowana w razie podejrzenia, że transakcja może mieć związek z praniem pieniędzy lub finansowaniem terroryzmu.
