Odsetki wielu osobom kojarzą się wyłącznie z oprocentowaniem ustalonym na mocy umowy z bankiem lub inną instytucją finansową. Warto jednak pamiętać, że istnieje coś takiego jak odsetki ustawowe, które są również bardzo ważne. Ustawowa wysokość odsetek stanowi przykład ingerencji państwa w stosunki prawne między wierzycielami i dłużnikami. Nie tylko kredytobiorcy, ale również wszyscy inni dłużnicy mogą być zainteresowani tym, jak wygląda tabela odsetek ustawowych. Ten temat jest ważny również dla osób dochodzących swoich roszczeń od banków (m.in. w ramach sankcji kredytu darmowego), a także od pozostałych instytucji finansowych (np. ubezpieczycieli, firm pożyczkowych i SKOK-ów). Właśnie dlatego wyjaśniamy, jak wygląda tabela odsetek ustawowych. Najpierw warto jednak wyjaśnić czym są w ogóle odsetki ustawowe.
Nasz artykuł tłumaczy nie tylko to, jak wygląda tabela odsetek ustawowych, ale również jakie są jej prawne podstawy i zastosowania. Ten drugi aspekt może być nawet ważniejszy, bo aktualne stawki odsetek ustawowych zmieniają się regularnie (jako wartości powiązane z poziomem stóp procentowych NBP). Natomiast zasady wyznaczania ustawowych odsetek są niezmienne od dłuższego czasu. Wspomnianych zasad należy szukać w kodeksie cywilnym.
Podstawowym wyznacznikiem tego, jak wygląda tabela odsetek ustawowych jest artykuł 359 kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem: jeśli wysokość odsetek nie jest w inny sposób określona, wierzycielowi należą się odsetki ustawowe określane jako suma stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i stałej wartości 3,50 punktów procentowych. Co ważne, maksymalna wysokość odsetek wynikających z czynności prawnej nie powinna w skali roku przekraczać 200% odsetek ustawowych (patrz: odsetki maksymalne).
Jeżeli strony czynności prawnej (np. umowy pożyczki lub kredytu) ustaliły poziom odsetek większy niż ustawowy limit, to mimo wszystko wierzycielowi należą się odsetki maksymalne ustalone na podstawie przepisów kodeksu cywilnego. To rozwiązanie dotyczy również wszelkiego rodzaju pożyczek prywatnych, do których zastosowania nie ma ustawa z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz.U. 2011 nr 126 poz. 715). Ta ustawa dotycząca m.in. kredytów i pożyczek gotówkowych z banków oraz pożyczek pozabankowych, w przypadku takich produktów finansowych przewiduje dodatkowe zabezpieczenie dla konsumenta w postaci limitu kosztów pozaodsetkowych (prowizji, opłat itp.).
Tabela odsetek ustawowych zwykle prezentuje również poziom odsetek za opóźnienie. Wysokość takich odsetek została bowiem uregulowana przez państwo. Artykuł 481 kodeksu cywilnego wskazuje, że: “Jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi”.
Domyślna wysokość odsetek za opóźnienie stanowi sumę stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i stawki wynoszącej 5,50 punktów procentowych. To wzór znajdujący zastosowanie tylko jeśli wysokość odsetek za opóźnienie nie została określona w żaden inny sposób. Ustawodawca przewidział limit wysokości odsetek za opóźnienie – tak samo jak w przypadku “zwykłych” odsetek. Mianowicie, maksymalne odsetki za opóźnienie w skali roku nie mogą przekraczać 200% odsetek ustawowych za opóźnienie (patrz: odsetki maksymalne za opóźnienie).
Podobnie jak w przypadku “zwykłych” (kapitałowych) odsetek ustawodawca przewidział też bezwzględną ważność maksymalnej stawki, którą podaje tabela odsetek ustawowych. Co to oznacza? Mianowicie, jeśli strony czynności prawnej ustaliły poziom odsetek za opóźnienie przekraczający maksymalny limit (200% ustawowej stawki odsetek za opóźnienie), to wierzyciel mimo wszystko nie może naliczać odsetek wyższych niż te wskazane przez państwo.
Powyższe informacje wyjaśniły, dlaczego tabela odsetek ustawowych jest ważna. Wiemy również, na jakiej podstawie prawnej są wyznaczane stawki odsetek ze wspomnianej tabeli. Chodzi o proste wzory podawane przez ustawę, które są jednoznaczne i uwzględniają główną stopę procentową Narodowego Banku Polskiego (ustaloną według decyzji Rady Polityki Pieniężnej). Teraz warto z kolei wyjaśnić, gdzie znajduje się tabela odsetek ustawowych i jak obecnie ona wygląda.
Zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego, po każdej zmianie odsetek ustawowych, Minister Sprawiedliwości publikuje specjalne obwieszczenie w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”. Taka sama zasada dotyczy odsetek ustawowych za opóźnienie. Prostota obliczania opisywanych odsetek sprawia, że łatwo jest samodzielnie wyliczyć nowe stawki po decyzji Rady Polityki Pieniężnej dotyczącej zmiany głównej (referencyjnej) stopy NBP. Warto jednak pamiętać, że dopiero obwieszczenie Ministra Sprawiedliwości stanowi formalną podstawę do stosowania odsetek ustawowych od danego dnia. Ten komunikat ministra informuje, od jakiej daty trzeba zastosować nową stawkę.
Sprawdzanie obwieszczeń Ministra Sprawiedliwości może być uciążliwe – zwłaszcza jeśli dość często mają miejsce zmiany głównej stopy procentowej NBP i tym samym korekty odsetek ustawowych. W takim przypadku, z pomocą przychodzi tabela odsetek ustawowych, którą publikują między innymi portale internetowe zajmujące się tematyką prawną i księgową. Przykładowa tabela odsetek ustawowych publikowana przez takie portale wygląda następująco (według stanu z dnia 8 sierpnia 2025 roku):
| odsetki ustawowe (rodzaj) | za opóźnienie | kapitałowe |
| stawka procentowa rocznie | 10,5% | 8,5% |
| podstawa prawna | art. 481 § 2 KC | art. 359 § 2 KC |
Z kolei przykładowe zestawienie maksymalnych odsetek ustawowych może wyglądać tak jak poniżej (również przykład z dnia 8 sierpnia 2025 roku):
| odsetki maksymalne (rodzaj) | za opóźnienie | kapitałowe |
| stawka procentowa rocznie | 21,0% | 17,0% |
| podstawa prawna | art. 481 § 2(1) KC | art. 359 § 2(1) KC |
Co ważne, branżowe serwisy dość często prezentują również archiwum zmian odsetek ustawowych. Taka funkcjonalność może być bardzo użyteczna, ponieważ obliczenie odsetek od danego zobowiązania wymaga uwzględnienia zmian stawek, które miały miejsce w przeszłości (czasem kilkukrotnie, a nawet kilkunastokrotnie).
Mimo opisywanego powyżej ułatwienia, czyli archiwum wysokości stawek, obliczenie sumy odsetek ustawowych może czasem okazać się trudne. Warto więc wiedzieć, że Ministerstwo Finansów udostępniło specjalną pomoc obliczeniową, czyli kalkulator odsetek ustawowych. Jest on dostępny na stronie www wspomnianego resortu. Ministerialny kalkulator uwzględnia zmiany odsetek ustawowych w przeszłości, a jego historia zmian stawek odsetkowych sięga do początku 1999 roku.
Opisywany wyżej kalkulator trzeba traktować jako swoistą ciekawostkę, która wprawdzie pomaga w obliczeniach, ale nie ma mocy wiążącej. Wyliczenia z kalkulatora Ministerstwa Finansów mają tylko charakter poglądowy i są dobre dla osoby zamierzającej się wstępnie zorientować w kwestii wysokości odsetek możliwych do uzyskania lub koniecznych do zapłaty. Oficjalne wyliczenia powinni wykonywać eksperci prawni (np. z dobrej kancelarii prawnej Warszawa).
Tacy specjaliści prawni pomogą również wstępnie oszacować jeszcze przed złożeniem pozwu, ile będą wynosiły odsetki w razie wygrania przez konsumenta sporu sądowego. Przykład stanowią spory o zwrot prowizji w razie przedterminowej spłaty kredytu konsumenckiego, a także coraz powszechniejsze spory o sankcję kredytu darmowego. W razie wygrania przez konsumenta jednego z wymienionych sporów, instytucja finansowa często musi zapłacić spore odsetki ustawowe za opóźnienie. Nierzadko chodzi o odsetki za okres wynoszący np. kilkanaście miesięcy.
