Zwrot prowizji po przedterminowej spłacie kredytu to temat, który często analizowaliśmy w ostatnich miesiącach. Mimo dużej liczby artykułów poświęconych takiemu zwrotowi, jednak nie wszystkie kwestie zostały jeszcze definitywnie wyjaśnione. Tematykę nowych artykułów często podpowiadają sami czytelnicy. Można bowiem dostrzec, że całkiem spora ich liczba pyta w Google o to, czy możliwy jest jednoczesny zwrot prowizji i ubezpieczenia kredytu (składki za ubezpieczenie kredytu) w razie przedterminowej spłaty zadłużenia. Można przypuszczać, że takie pytania częściej zadają osoby, które zapłaciły całkiem sporo za wymagane ubezpieczenie do kredytu konsumenckiego (np. sporego kredytu gotówkowego). W ramach odpowiedzi na zapytania internautów wyjaśniamy zatem, czy i kiedy możliwy jest jednoczesny zwrot prowizji i ubezpieczenia kredytu.
W ramach odpowiedzi na pytanie o jednoczesny zwrot prowizji i ubezpieczenia kredytu (składki za ubezpieczenie kredytu) warto w pierwszej kolejności przyjrzeć się podstawie prawnej. Okazuje się ona dość oczywista, gdyż chodzi o ten sam przepis, który uzasadnia zwrot części prowizji przygotowawczej kredytu w razie jego przedterminowej spłaty. Jednakże w wielu artykułach akcentowany jest wyłącznie temat zwrotu prowizji przygotowawczej, czyli prowizji za udzielenie kredytu. Ta prowizja ma bowiem największą wartość spośród wszystkich kosztów pozaodsetkowych, które może objąć zwrot. Taka swoista dominacja prowizji jest jeszcze bardziej widoczna w przypadku pożyczek pozabankowych, które również obejmują przepisy ustawy o kredycie konsumenckim.
Teraz warto zacytować przepis, który uzasadnia zwrot prowizji i ubezpieczenia kredytu. Chodzi o artykuł 49 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. z 2024 r. poz. 1497 z późn. zm.). Zgodnie z tym przepisem: “W przypadku spłaty całości kredytu przed terminem określonym w umowie, całkowity koszt kredytu ulega obniżeniu o te koszty, które dotyczą okresu, o który skrócono czas obowiązywania umowy, chociażby konsument poniósł je przed tą spłatą”. Analogiczna zasada rozliczeń ma zastosowanie jeśli wcześniejsza spłata miała charakter częściowy, a jej skutkiem było skrócenie okresu kredytowania. Brak zmiany w zakresie długości okresu spłaty oznacza, że nieuzasadnione jest roszczenie z art. 49 o zwrot prowizji albo jednoczesny zwrot prowizji i ubezpieczenia kredytu (części składki ubezpieczeniowej).
Warto zwrócić uwagę, że cytowany wyżej artykuł 49 ustawy o kredycie konsumenckim nie ogranicza zakresu możliwego zwrotu tylko do prowizji przygotowawczej. Mowa o zwrocie kosztów dotyczących okresu spłaty, o który skrócono obowiązywanie umowy (na skutek wcześniejszej spłaty długu). Szeroka wykładnia przepisu została potwierdzona przez Wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 11 września 2019 r. (w sprawie C-383/18). To orzeczenie TSUE akcentuje fakt, że prawo konsumenta do obniżki całkowitego kosztu kredytu w przypadku wcześniejszej spłaty kredytu konsumenckiego obejmuje wszystkie koszty, które zostały nałożone na tego konsumenta. Czy zatem jednoczesny zwrot prowizji i ubezpieczenia kredytu jest w praktyce kwestią prostą? Okazuje się, że niekoniecznie.
W praktyce zwrot kosztów ubezpieczenia kredytu jest jednak bardziej skomplikowany niż może sugerować wcześniejszy opis. Jeżeli chcemy otrzymać łączny zwrot prowizji i ubezpieczenia kredytu (to znaczy kosztów ubezpieczenia kredytu), to warto odpowiedzieć sobie najpierw na kilka pytań. Pierwsze z nich dotyczy tego, czy przedterminowa spłata zadłużenia skutkowała automatycznym wygaśnięciem umowy o usługę dodatkową, czyli ubezpieczenie. W razie braku takiego wygaśnięcia, trzeba wypowiedzieć umowę ubezpieczeniową, gdyż to będzie uzasadniało roszczenie o proporcjonalny zwrot części składki.
Roszczenie o zwrot części składki na podstawie ustawy o kredycie konsumenckim będzie całkowicie nieuzasadnione jeśli pomimo wygaśnięcia umowy kredytowej, umowa ubezpieczenia nadal jest aktywna, a wybrane towarzystwo zapewnia ochronę ubezpieczeniową. Wówczas, tak jak już wyjaśnialiśmy, konieczne będzie wypowiedzenie polisy. W takim przypadku, nie ma zastosowania tryb zwrotu kosztów ubezpieczenia określony przez artykuł 49 ustawy o kredycie konsumenckim. Taki tryb obowiązuje tylko jeśli wygaśnięcie umowy kredytowej skutkowało również automatycznym wygaśnięciem umowy ubezpieczenia.
Znaczenie ma również inna kwestia. Mianowicie, zwrot części kosztów ubezpieczenia na podstawie artykułu 49 ustawy o kredycie konsumenckim obejmuje tylko te ubezpieczenia, których wykupienie było wymagane przez bank – również do uzyskania kredytu na określonych, bardziej korzystnych warunkach w ramach tak zwanego cross sellingu, czyli sprzedaży wiązanej. Brak obowiązkowego charakteru ubezpieczenia w rozumieniu powyższej definicji oznacza, że skrócenie okresu kredytowania nie będzie uzasadniało zwrotu części składki ubezpieczeniowej na podstawie art. 49.
Jeżeli opisujemy jednoczesny zwrot prowizji i ubezpieczenia kredytu, to trzeba mieć na uwadze jeszcze jeden aspekt. Otóż, ewentualny zwrot składki ubezpieczeniowej będzie proporcjonalny do okresu niewykorzystanej ochrony. Innymi słowy, konsument nie otrzyma tej części składki ubezpieczenia, która została niejako “skonsumowana” w związku ze świadczeniem ochrony ubezpieczeniowej. Warto w tym kontekście powołać się również na artykuł 813 paragraf 1 kodeksu cywilnego, zgodnie z którym: “Składkę oblicza się za czas trwania odpowiedzialności ubezpieczyciela. W przypadku wygaśnięcia stosunku ubezpieczenia przed upływem okresu na jaki została zawarta umowa, ubezpieczającemu przysługuje zwrot składki za okres niewykorzystanej ochrony ubezpieczeniowej”. Drugie z cytowanych zdań potwierdza to, o czym była mowa wcześniej.
W związku z tym, co napisaliśmy wcześniej, warto jeszcze wyjaśnić, do której instytucji klient powinien kierować roszczenia o częściowy zwrot kosztów ubezpieczenia kredytu. Chodzi o to, czy możliwy i uzasadniony jest jednoczesny zwrot prowizji i ubezpieczenia kredytu, a także innych ewentualnych kosztów kredytowych zrealizowany przez bank. Taki wygodny dla konsumenta wariant na pewno można zastosować jeśli ubezpieczenie zostało wykupione za pośrednictwem banku. Mowa o współpracy w modelu bancassurance, który zakłada ważną rolę banku w sprzedaży polis ubezpieczeniowych. W praktyce chodzi o rozwiązanie polegające na tym, że bank proponuje swoim klientom polisy z oferty współpracującego towarzystwa.
Jeżeli ubezpieczenie kredytowe sprzedane przez bank wygasło wraz z umową kredytową, to od banku można domagać się jednoczesnego zwrotu proporcjonalnej części prowizji oraz składki ubezpieczeniowej. Może się jednak okazać, że konieczne będzie samodzielne wypowiedzenie umowy po spłacie kredytu, jeśli klient nie chce dalej korzystać z ochrony ubezpieczeniowej. Jeżeli natomiast bank zaakceptował “zewnętrzną” polisę, czyli produkt od niewspółpracującego ubezpieczyciela, to z firmą ubezpieczeniową trzeba będzie załatwiać kwestię wypowiedzenia umowy i zwrotu części składki. Te zasady mają charakter ogólny. Warto więc przed wcześniejszą spłatą kredytu konsumenckiego dopytać o procedury stosowane w danym banku, a także przez wybraną firmę ubezpieczeniową.
Powyżej zaprezentowaliśmy podstawowe informacje o tym, jak funkcjonuje jednoczesny zwrot prowizji i ubezpieczenia kredytu. W razie dodatkowych pytań, warto skierować się do eksperta prawnego. Dobre kancelarie prawne służą bowiem wstępną poradą i pobierają wynagrodzenie dopiero w razie pozytywnego dla klienta rozstrzygnięcia sprawy. Ekspert z takiej kancelarii sprawdzi o jak duży zwrot prowizji i ubezpieczenia kredytu będziemy mogli się ubiegać. Czasem zwrot składki ubezpieczeniowej jest niewielki względem możliwego do uzyskania zwrotu prowizji przygotowawczej.
