Kredyty konsumenckie na polskim rynku istnieją od dekad, a ich współczesną historię otworzyła transformacja gospodarcza. Potem byliśmy świadkami przyjęcia pierwszej ustawy o kredycie konsumenckim, wejścia do UE oraz wprowadzenia obecnej, drugiej z kolei ustawy o kredycie konsumenckim. Pierwsza ustawa o kredycie konsumenckim (z 2001 r.) nie przewidywała mechanizmu zwrotu prowizji – w przeciwieństwie do aktu prawnego, który został uchwalony dziesięć lat później. Obecne przepisy regulujące zwrot prowizji przy kredycie konsumenckim obowiązują od 18 grudnia 2011 r. Od tamtego czasu polscy konsumenci zaciągnęli bardzo wiele kredytu na cele niezwiązane z działalnością gospodarczą. Rodzi się zatem pytanie rodzi się zatem pytanie, czy zwrot prowizji za udzielenie kredytu konsumenckiego jest możliwy również po latach – w sytuacji, gdy zobowiązanie zostało nadpłacone, a konsument z różnych powodów nie wykorzystał możliwości wnioskowania o zwrot. Odpowiadamy na to ważne oraz interesujące pytanie.
Zanim jeszcze wyjaśnimy, kiedy jest możliwy zwrot prowizji za udzielenie kredytu konsumenckiego wypłacany po latach, najpierw warto przypomnieć podstawowe zasady zwrotu prowizji kredytu konsumenckiego w razie wcześniejszej spłaty długu. Wspomniane zasady reguluje krótko artykuł 49 ustawy o kredycie konsumenckim. Zgodnie z jego pierwszym paragrafem: “W przypadku spłaty całości kredytu przed terminem określonym w umowie, całkowity koszt kredytu ulega obniżeniu o te koszty, które dotyczą okresu, o który skrócono czas obowiązywania umowy, chociażby konsument poniósł je przed tą spłatą”.
Powyższa zasada znajduje zastosowanie również w przypadku częściowej wcześniejszej spłaty kredytu konsumenckiego (warto zwrócić uwagę, że cytat mówi o spłacie całkowitej). Pamiętajmy jednak, że zwrot prowizji za udzielenie kredytu konsumenckiego będzie możliwy tylko wtedy, gdy na skutek wcześniejszego oddania części pieniędzy pożyczonych od banku, SKOK-u lub firmy pożyczkowej, doszło do skrócenia okresu spłaty (zobacz: T. Czech [w:] Kredyt konsumencki. Komentarz, wyd. IV, LEX/el. 2025, art. 49). Jeżeli okres spłaty pozostał bez zmiany, bo kredytobiorcy lub pożyczkobiorcy zależało na jak największej obniżce raty, to niestety nie będzie podstaw do domagania się zwrotu prowizji za udzielenie kredytu konsumenckiego – szybko albo dopiero po latach, w razie nieprzedawnienia roszczenia.
Cytowany powyżej przepis, czyli artykuł 49 ustawy o kredycie konsumenckim nie odpowiada na pytanie o to, kiedy zwrot prowizji za udzielenie kredytu konsumenckiego jest możliwy po latach, a raczej na pytanie dotyczące zasad przedawnienia roszczeń o zwrot prowizji. Odpowiedź na wspomniane pytanie komplikują zmiany kodeksu cywilnego, które wprowadzono w 2018 roku. Obecnie artykuł 118 kodeksu cywilnego brzmi następująco: “Jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi sześć lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej – trzy lata. Jednakże koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż dwa lata”.
Pamiętajmy jednak, że przed 9 lipca 2018 r. ten sam przepis (art. 118 KC) miał inną treść: “Jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi lat dziesięć, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej – trzy lata”. Widzimy zatem, że doszło do skrócenia podstawowego okresu przedawnienia. Ustawodawca zdecydował się na takie rozwiązanie, aby zmotywować wierzycieli do szybszego i sprawniejszego dochodzenia roszczeń. Wspomniana zmiana dotyczy również konsumentów jako wierzycieli dochodzących roszczeń od instytucji finansowych. Jeżeli chodzi o zwrot prowizji za udzielenie kredytu konsumenckiego, to w przeciwieństwie do sankcji kredytu darmowego nie trzeba składać dodatkowego oświadczenia w ciągu roku od daty całkowitego rozliczenia umowy.
Opisywana wyżej zmiana prawna sprawiła, że sytuacja kredytobiorców w kontekście dochodzenia zwrotu prowizji jest zróżnicowana. Zastosowanie znajdują bowiem dwa różne terminy przedawnienia:
Nie możemy zapominać, że terminy przedawnienia stosunkowo często ulegają przerwaniu, więc faktyczny czas na dochodzenie roszczeń jest dłuższy niż wspomniane wyżej 6 lat/10 lat – oczywiście pod warunkiem aktywności konsumenta. W razie całkowitej spłaty długu, podane terminy zaczyna się naliczać po upływie 14 dni od daty nadpłacenia zobowiązania. Dlaczego? Otóż, artykuł 52 ustawy o kredycie konsumenckim daje kredytobiorcy 14 dni na rozliczenie się z klientem po wcześniejszej całkowitej spłacie kredytu.
Wielu kredytobiorców nie zna przepisów kodeksu cywilnego regulujących zasady przedawnienia długu, więc warto przypomnieć, że zobowiązanie o zwrot prowizji za udzielenie kredytu przedawni się po 6 latach/10 latach tylko w razie całkowitej bezczynności wierzyciela. Mówimy o sytuacji, w której wierzyciel (w tym wypadku konsument) jest całkowicie bierny i nie dochodzi od dłużnika spłaty długu. Artykuł 123 kodeksu cywilnego przypomina, że możliwe jest przerwanie biegu terminu przedawnienia, czyli jego “zresetowanie” do wartości 0 dni.
Bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany jeśli wierzyciel podjął “każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia” albo dłużnik uznał roszczenie. Warto też przypomnieć, że w czasie postępowania sądowego lub egzekucyjnego przerwany wcześniej bieg terminu przedawnienia zostaje “zamrożony”. Taki termin zaczyna biec na nowo po zakończeniu postępowania.
Opisywane wyżej zasady przedawnienia mogą teoretycznie wydawać się dość proste, ale ich zastosowanie w praktyce niekoniecznie takie jest. Trzeba między innymi pamiętać, że zwykłe wezwanie do zapłaty wysłane instytucji finansowej nie przerwie terminu przedawnienia. Potrzebne będą zatem inne środki, aby zapobiec przedawnieniu roszczenia. Ekspert prawny reprezentujący np. dobrą kancelarię prawną Warszawa wyjaśni, czy ryzyko przedawnienia jest istotne. Niestety, taki ekspert czasem może również stwierdzić, że przedawnienie nastąpiło. Nie warto zatem zwlekać z kontaktem jeśli spłata kredytu została dokonana już dość dawno temu.
Czy jeśli wcześniejsza spłata kredytu została dokonana dawno, ale się nie przedawniła, to konsument w razie wygrania sprawy o sporny zwrot prowizji dostanie od instytucji finansowej większe odsetki?
Dokładnie tak, korzystny dla konsumenta wyrok nakaże instytucji finansowej dodatkowo wypłatę odsetek za okres od dnia dokonania wcześniejszej spłaty.
Dlaczego wiele osób wcześniej nie dochodziło zwrotu prowizji za nadpłatę?
Spora grupa konsumentów mogła nie wiedzieć o takiej możliwości jeszcze w minionej dekadzie. Warto też pamiętać, że Wyrok Wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 11 września 2019 r. (w sprawie C-383/18) znacząco zmienił interpretację przepisów przez krajowe sądy (na korzyść konsumentów).
