Zwrot prowizji po nadpłacie kredytu konsumenckiego to jeden z tych aspektów relacji konsumentów z bankami, które są najczęściej poruszane w mediach. Dodatkowo artykuły i porady na ten temat publikują między innymi kancelarie prawne pomagające kredytobiorcom. Mimo tego, w dalszym ciągu znajdują się osoby próbujące na przykład wnioskować do banku o rozliczenie prowizji w sytuacji, gdy mimo wcześniejszej spłaty zadłużenia, okres kredytowania jednak nie uległ zmianie. Takie wnioski niestety stanowią stratę czasu i jedynie potwierdzają, że wiedza o tym jak działa zwrot prowizji po nadpłacie długu (np. częściowej nadpłacie zadłużenia) wciąż nie jest powszechna. Jeżeli chodzi o zwrot prowizji, to takie rozliczenie w przypadku częściowej spłaty zadłużenia jest bardziej złożone. Nie ma jednak mowy o bardzo dużych komplikacjach, co potwierdza nasz artykuł. Na jego końcu odpowiadamy na typowe pytania (FAQ) dotyczące tego, jak działa zwrot prowizji po częściowej spłacie zadłużenia.
Opisywany już wcześniej przykład nieuzasadnionego wnioskowania o zwrot prowizji od banku, SKOK-u lub firmy pożyczkowej potwierdza, że nie zawsze sytuacja może być tak oczywista, jak podpowiada pobieżna analiza przepisów. A o jakie przepisy chodzi? Przede wszystkim o artykuł 49 ustęp 1 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz.U. 2025 poz. 1362). Ten przepis wskazuje, że: “W przypadku spłaty całości kredytu przed terminem określonym w umowie, całkowity koszt kredytu ulega obniżeniu o te koszty, które dotyczą okresu, o który skrócono czas obowiązywania umowy, chociażby konsument poniósł je przed tą spłatą”.
Warto zwrócić uwagę, że powyższy cytat mówi jedynie o zwrocie części prowizji w razie całkowitej przedterminowej spłaty kredytu konsumenckiego. W przypadku spłaty częściowej, te same przepisy trzeba stosować odpowiednio, jak potwierdza art. 49 ust. 2 ustawy o kredycie konsumenckim. Odpowiednie zastosowanie przepisów nie oznacza jednak, że każda częściowa i przedterminowa spłata długu będzie uprawniała do otrzymania zwrotu pewnej kwoty w ramach rozliczenia prowizji oraz pozostałych kosztów. Sytuacja jest mniej korzystna dla konsumenta, a poniżej tłumaczymy dlaczego tak ona wygląda.
Musimy pamiętać, że powyższy cytat mówi o obniżeniu całkowitego kosztu kredytu o te koszty, które są związane z okresem, o który skrócono obowiązywanie umowy. A co jeśli do skrócenia okresu spłaty nie doszło? Wówczas zwrot części prowizji po nadpłacie kredytu po prostu nie będzie przysługiwał, co potwierdzają na przykład komentarze do ustawy o kredycie konsumenckim (zobacz chociażby: T. Czech [w:] Kredyt konsumencki. Komentarz, wyd. IV, LEX/el. 2025, art. 49). Argument jest prosty: przepisy, których nie można interpretować rozszerzająco mówią, że zwrot części prowizji jest związany wyłącznie ze skróceniem okresu spłaty.
Informacja o tym, że tylko skrócenie okresu spłaty uzasadnia wniosek do banku/SKOK-u/firmy pożyczkowej o rozliczenie prowizji i pozostałych kosztów jest bardzo istotna dla wszystkich osób, które zadają tytułowe pytanie (Jak działa zwrot prowizji przy częściowej spłacie długu?). Pamiętajmy bowiem o tym, że w wielu przypadkach to sam klient instytucji finansowej decyduje, jak zostanie rozliczona nadpłata zadłużenia. Skrócenie okresu spłaty oznacza mniejszą redukcję raty (względem wariantu z niezmiennym okresem spłaty), ale skutkuje też mniejszą sumą odsetek płaconych bankowi i dodatkowo możliwością otrzymania częściowego zwrotu kosztów.
Jeszcze przed dokonaniem nadpłaty, każdy posiadacz kredytu konsumenckiego powinien dowiedzieć się, jak działa zwrot prowizji przy częściowej spłacie długu, a także dowiedzieć się, czy kredytodawca oferuje możliwość skrócenia okresu spłaty. Jeżeli bowiem zapadnie decyzja klienta o pozostawieniu okresu spłaty, to trudno oczekiwać późniejszego zwrotu części kosztów (nawet jeśli klient będzie wnioskował potem o skrócenie okresu kredytowania). Informacje o sposobie rozliczenia nadpłaty (skrócenie okresu spłaty lub jego pozostawienie bez zmian), powinny znaleźć się w umowie kredytu konsumenckiego i/lub regulaminie kredytowania. Można je także uzyskać od pracownika instytucji finansowej – najlepiej przed podjęciem jakiejkolwiek decyzji o nadpłacie.
Jeżeli założymy, że przedterminowa częściowa spłata zadłużenia skutkowała skróceniem okresu kredytowania, to można wyjaśnić, jak działa zwrot prowizji z uwzględnieniem tak zwanej zasady proporcjonalnego lub liniowego rozliczenia. Zrozumienie wspomnianej zasady jest dość proste. Mianowicie, chodzi o to, że zwrot prowizji oraz pozostałych kosztów zależnych od okresu spłaty następuje proporcjonalnie do tego, o ile dni został skrócony tenże okres kredytowania. To reguła znajdująca zastosowanie też w przypadku rozliczenia przedterminowej całkowitej spłaty długu.
Jeśli natomiast chodzi o przedterminową częściową nadpłatę, to trzeba zwrócić uwagę na dodatkowy aspekt ważny w kontekście tego jak działa zwrot prowizji. Mianowicie, musimy pamiętać, że częściowa spłata zgodnie z nazwą skutkuje przedterminowym zwrotem jedynie części pożyczonej kwoty. Czy zwrot prowizji powinien uwzględniać tę dodatkową proporcję (tzn. stosunek spłaconej wcześniej kwoty do całości długu)? Okazuje się, że jednak nie. Poniższy przykład informuje jak działa zwrot prowizji w przypadku częściowej nadpłaty. Posługujemy się kwotami, które łatwiej pozwalają zrozumieć mechanizm rozliczeń.
Pan Marek zaciągnął w banku roczny kredyt o wysokości 4800 zł (ze stałym oprocentowaniem 10%). Kredyt jest spłacany w miesięcznych ratach równych o wysokości 422 zł każda. Przy zawarciu umowy, została opłacona prowizja przygotowawcza wynosząca 480 zł. Po pewnym czasie, pan Marek przedterminowo spłacił 400 zł (1/12 długu). Na podstawie regulaminu kredytowania i umowy kredytu, spłata została zaliczona na poczet ostatniej raty. Na skutek tej zmiany, okres kredytowania skrócił się o miesiąc. Pan Marek na podstawie artykułu 49 ustawy o kredycie konsumenckim może zatem wnioskować o częściowy zwrot zapłaconej prowizji. A ile wyniesie taki zwrot? Zaledwie 40 zł (1/12 prowizji), bo okres spłaty został skrócony o 1/12, czyli jeden miesiąc.
Powyższy przykład potwierdza, że obliczając proporcjonalny zwrot prowizji, instytucja finansowa nie uwzględnia dodatkowo proporcji pomiędzy nadpłaconą kwotą oraz całkowitym zadłużeniem. Ta proporcja tak czy inaczej wpływa bowiem na to, o ile został skrócony okres kredytowania. A skrócenie okresu kredytowania z kolei określa, jaka część zapłaconej prowizji przygotowawczej wróci do klienta. Dla porządku warto jeszcze przypomnieć, że w razie braku skrócenia okresu spłaty, zwrot prowizji w powyższym przykładzie wyniósłby po prostu 0 zł, a bank miałby wszystkie argumenty, aby odmówić częściowego zwrotu prowizji.
Czy zwrot po przedterminowej częściowej spłacie długu dotyczy również odsetek?
Jeżeli kredytobiorca przedterminowo spłaca część zadłużenia, to kredytodawca począwszy od tego momentu nie powinien już naliczać odsetek od długu spłaconego przed harmonogramem. Jest to zasada niezależna od tego, czy doszło do skrócenia okresu kredytowania.
Przykład: Pani Annie bank wypłacił 15 000 zł z tytułu kredytu konsumenckiego. W dniu 15 maja 2025 r. klientka banku spłaciła przed terminem sumę 5000 zł. Od 15 maja (włącznie) bank nie powinien naliczać odsetek od spłaconej przedwcześnie sumy 5000 zł.
Jaki jest termin na rozliczenie zwrotu prowizji i opłat w razie przedterminowej częściowej spłaty?
Rozliczenie powinno zostać dokonane niezwłocznie, ale nie obowiązuje termin czternastodniowy (w przeciwieństwie do całkowitej wcześniejszej spłaty). W typowych przypadkach można uznać, że „niezwłocznie” oznacza okres dwóch dni roboczych (zobacz: T. Czech [w:] Kredyt konsumencki. Komentarz, wyd. IV, LEX/el. 2025, art. 52).
