W ostatnim czasie sporo mówi się na temat kredytowanych kosztów kredytu, które – jak się okazuje – mogą mieć wpływ na wysokość odsetek naliczanych przez bank. Tym samym może okazać się, że kredytobiorca spłaca odsetki nie tylko od kwoty kredytu, ale też od jego kosztów. To z kolei może powodować, że raty są wyższe niż być powinny. Warto jednak zacząć od wyjaśnienia, czym właściwie są kredytowane koszty kredytu.
Całkowity koszt kredytu to suma wszystkich wydatków, jakie ponosi kredytobiorca w związku z zaciągnięciem zobowiązania finansowego. Na całkowity koszt kredytu może składać się wiele elementów, w zależności od tego, w jaki sposób skonstruowana jest umowa kredytowa. Kwestia ta opisana została także w Ustawie o kredycie konsumenckim. Zgodnie z art. 5 pkt. 6:
(…) całkowity koszt kredytu to wszelkie koszty, które konsument jest zobowiązany ponieść w związku z umową o kredyt, w szczególności:
a) odsetki, opłaty, prowizje, podatki i marże jeżeli są znane kredytodawcy oraz
b) koszty usług dodatkowych, w szczególności ubezpieczeń, w przypadku gdy ich poniesienie jest niezbędne do uzyskania kredytu lub do uzyskania go na oferowanych warunkach, z wyjątkiem kosztów opłat notarialnych ponoszonych przez konsumenta.
Do tego mogą dojść także inne opłaty dodatkowe, jak na przykład składka ubezpieczenia. Na etapie zaciągania zobowiązania pojawiają się także inne koszty, jak na przykład koszty notarialne czy koszty związane z wyceną nieruchomości, nie są one jednak bezpośrednio związane z samym kredytem, dlatego nie wliczają się do całkowitego kosztu zobowiązania.
Kolejna ważna kwestia dotyczy tego, czym właściwie jest całkowita kwota kredytu. Zgodnie z art. 5 pkt. 7 Ustawy o kredycie konsumenckim:
(…) całkowita kwota kredytu to maksymalna kwota wszystkich środków pieniężnych nieobejmujących kredytowanych kosztów kredytu, które kredytodawca udostępnia konsumentowi na podstawie umowy o kredyt, a w przypadku umów, dla których nie przewidziano tej maksymalnej kwoty, suma wszystkich środków pieniężnych nieobejmujących kredytowanych kosztów kredytu, które kredytodawca udostępnia konsumentowi na podstawie umowy o kredyt.
Bardzo ważne w tej definicji jest to, że całkowita kwota kredytu nie obejmuje kredytowanych kosztów kredytu. Jest to zatem tylko sam kapitał, który został wypłacony do dyspozycji konsumenta. Banki, a także inne instytucje, nie powinny w żaden sposób zawyżać tej kwoty.
O ile kwestia tego, czym są całkowite koszty kredytu czy całkowita kwota kredytu, nie budzi zbyt wielu wątpliwości, o tyle niezrozumiałe bywa to, czym są kredytowane koszty kredytu. Otóż są to opłaty związane z zaciągnięciem zobowiązania, które są włączane do kwoty finansowania. Opłaty te naliczane są bezpośrednio w związku z zaciągnięciem zobowiązania. Odsetki mogą być naliczane nie tylko od kwoty kapitału, ale też od kosztów – na przykład od prowizji banku czy od składki ubezpieczeniowej.
W praktyce bardzo często wygląda to w ten sposób, że bank powiększa kwotę kapitału o wartość różnego typu opłat, jak wspomniane prowizje. Następnie odsetki naliczane są właśnie od tej powiększonej kwoty, a nie od samego kapitału. Jest to zatem niezgodne z ustawą o kredycie konsumenckim, gdzie jasno zapisane jest, że odsetki mogą być naliczane od całkowitej kwoty kredytu, czyli kapitału udostępnionego konsumentowi.
Pora na przejście do sedna problemu, a zarazem do kwestii, o której w ostatnim czasie zrobiło się głośno, głównie za sprawą wyroku TSUE w sprawie C-744/24. Kredytowanie kosztów kredytu, czyli dodanie kosztów, takich jak prowizje czy ubezpieczenia, do kwoty kapitału, może zwiększyć łączną kwotę zadłużenia. Tym samym wzrasta całkowity koszt kredytu, co przekłada się bezpośrednio na podwyższenie miesięcznych rat.
Warto posłużyć się przykładem.
Przy kredycie w wysokości 300 000 zł na 25 lat, oprocentowanym na poziomie 7,5%, oraz przy jednorazowych kosztach początkowych w wysokości 9 000 zł, w przypadku ich opłacenia z własnych środków miesięczna rata wynosi około 2 217 zł. Łączna suma rat przez cały okres kredytowania wynosi około 665 092 zł, a po doliczeniu kosztów początkowych całkowity wydatek wynosi około 674 092 zł.
W przypadku skredytowania kosztów początkowych kwota kredytu wzrasta do 309 000 zł, a miesięczna rata wynosi około 2 283 zł, czyli o około 66 zł więcej miesięcznie. Łączna kwota zapłacona przez 25 lat wynosi około 685 045 zł, a więc o około 10 953 zł więcej niż w wariancie, w którym koszty są opłacane z własnych środków. Różnica wynika z odsetek naliczanych od dodatkowych 9 000 zł włączonych do kredytu.
Oznacza to, że w przypadku skredytowania kosztów konsument zapłaci łącznie około 10 953 zł więcej, co odpowiada dodatkowym odsetkom od 9 000 zł kosztów kredytowanych przez cały okres 25 lat.
Dzięki wyrokowi TSUE w sprawie C-744/24 kredytobiorcy mogą odzyskać kwotę odsetek, która została nienależnie wpłacona do banku. Obecnie tego typu sprawy dopiero zaczynają być rozpatrywane przez sądy, jednak – w sytuacji, gdy bank naliczył odsetki w sposób nieprawidłowy – warto ubiegać się o zwrot.
Pierwszym krokiem powinna być analiza umowy kredytowej, a także pozostałych dokumentów, takich jak harmonogram spłaty rat czy wszelkie aneksy. Na tej podstawie można określić, czy doszło do kredytowania kosztów kredytu, a jeśli tak – jaką kwotę może odzyskać konsument.
Interesuje Cię kwestia nieprawidłowo naliczonych odsetek, dlatego chcesz dowiedzieć się więcej na ten temat? Poniżej przedstawiamy odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania.
Jeżeli prowizja została doliczona do kwoty kredytu i jest następnie oprocentowana, oznacza to, że kredytobiorca spłaca od niej również odsetki. Ocena prawidłowości takiego mechanizmu zależy jednak od treści konkretnej umowy.
Tak. Jeżeli koszty zostają doliczone do kapitału kredytu, zwiększa się kwota, od której naliczane są odsetki. W konsekwencji miesięczna rata może być wyższa niż w przypadku, gdyby koszty zostały opłacone oddzielnie.
Całkowita kwota kredytu to środki udostępnione konsumentowi, z wyłączeniem kredytowanych kosztów kredytu. Z kolei całkowity koszt kredytu obejmuje koszty, które konsument jest zobowiązany ponieść w związku z umową, w tym odsetki, prowizje i określone koszty usług dodatkowych.
W określonych sytuacjach może być możliwe dochodzenie zwrotu kwot związanych z nieprawidłowym naliczaniem odsetek. Każdy przypadek wymaga jednak analizy konkretnej umowy, sposobu rozliczenia kredytu oraz aktualnego orzecznictwa.
