Osoba wybierająca ofertę banku zamiast propozycji firmy pożyczkowej powinna się liczyć z tym, że jej sytuacja finansowa zostanie bardziej dokładnie sprawdzona. Jednak jak taka weryfikacja wygląda w praktyce? Takie pytanie zadaje wiele osób chcących się dowiedzieć na przykład tego, jak bank sprawdza dochody. Inny ważny wątek to możliwość weryfikowania przez banki historii kredytowej w celu np. sprawdzenia, czy osoba wnioskująca o kredyt konsumpcyjny, posiada aktualnie lub spłaciła wcześniej inne kredyty. W ramach kolejnego z naszych artykułów odpowiadamy zarówno na pytanie o zasady sprawdzania dochodów przez banki, jak i analizujemy dostęp banków do informacji o wcześniej zaciągniętych zobowiązaniach (między innymi poprzez BIK). Na końcu artykułu można znaleźć odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania o to, jak bank sprawdza dochody i czy widzi w BIK inne kredyty (aktualne lub wcześniej spłacone).
Wspomniana już wcześniej większa restrykcyjność banków w kontekście oceny zdolności kredytowej ich klientów wynika z faktu, że banki preferują mniejszy poziom ryzyka finansowego. Mogą sobie na to pozwolić, ponieważ bardziej problematyczni klienci wybierają ofertę firm pożyczkowych lub pożyczki prywatne. Poza tym banki muszą być szczególnie ostrożne, ponieważ finansują udzielanie kredytów przy pomocy środków pozyskanych z oferowanych depozytów (rachunków bankowych i lokat terminowych).
Deponenci, czyli osoby posiadające takie depozyty oczekują, że ich środki będą bezpieczne, a bank zachowa wypłacalność. Oczekiwania co do wypłacalności banku mogłyby zostać wystawione na dużą próbę, gdyby dłużnicy masowo przestali spłacać ustalone raty. Pamiętajmy w tym kontekście, że oprócz lokat rzadko rozwiązywanych przed ustalonym terminem, klienci banków posiadają sporo kont i rachunków, z których środki można wypłacić w każdym momencie. Innymi słowy, kluczowe jest to, aby nie dopuścić do kryzysu zaufania oraz tzw. runu na banki połączonego z szybkim wypłacaniem środków.
Zasady dotyczące tego, jak bank sprawdza dochody mają na celu właśnie ograniczanie ryzyka finansowego i niedopuszczenie do scenariusza najgorszego dla sektora bankowego. Ustawy i rekomendacje KNF zmuszają banki do ostrożnej oceny osób wnioskujących o kredyt, bo w ten sposób można utrzymać odsetek niespłacanych kredytów na odpowiednio niskim, bezpiecznym poziomie. Innymi słowy, zarówno ustawodawca, jak i nadzór finansowy wprowadza pewne zasady kredytowej prewencji.
Banki muszą między innymi stosować przepisy ustawy prawo bankowe. Wspomniana ustawa w ograniczonym zakresie dotyczy również spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych, o czym mówi prawo regulujące działalność wyłącznie SKOK-ów (ustawa z dnia 5 listopada 2009 r. o spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych). Zarówno banki, jak i SKOK-i muszą przestrzegać artykułu 70 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe, który mówi, że: “Bank uzależnia przyznanie kredytu od zdolności kredytowej kredytobiorcy. Przez zdolność kredytową rozumie się zdolność do spłaty zaciągniętego kredytu wraz z odsetkami w terminach określonych w umowie (…)”.
Podany wyżej przepis dotyczy zarówno klientów sektora bankowego i spółdzielczych kas będących konsumentami, jak i firm zaciągających kredyty. Klienci wspomnianych instytucji muszą na żądanie banku/SKOK-u dostarczyć dokumenty oraz informacje umożliwiające ocenę zdolności kredytowej, o czym również mówi cytowany wcześniej (częściowo) artykuł 70 prawa bankowego. Przymus dostarczenia dokumentów i informacji oczywiście występuje tylko wtedy, jeśli dana osoba lub firma faktycznie chce uzyskać kredyt. Jeżeli chcemy dowiedzieć się więcej o tym, jak bank sprawdza dochody, to trzeba przeanalizować dokładniej rekomendacje KNF-u.
Komisja Nadzoru Finansowego jako instytucja czuwająca nad bezpieczeństwem sektora finansowego (w tym sektora bankowego i sektora kas spółdzielczych), przedstawia bankom i SKOK-om między innymi rekomendacje postępowania. Poza tym czasem do instytucji finansowych kierowane są pisma zwracające uwagę na szczegółowe kwestie. Banki oraz SKOK-i generalnie przestrzegają zasad wyznaczonych przez KNF, aby nie popaść w konflikt z nadzorcą finansowym i uniknąć ewentualnych kar.
W ramach odpowiedzi na pytanie o to, jak bank sprawdza dochody, warto z całą pewnością zwrócić uwagę na tak zwaną Rekomendację T dotycząca dobrych praktyk w zakresie zarządzania ryzykiem detalicznych ekspozycji kredytowych. Wspomniany pakiet zaleceń obejmuje między innymi udzielanie przez banki popularnych kredytów gotówkowych. Rekomendacja T została przygotowana już w 2013 roku, więc jej zasady nie są czymś nowym. Warto jednak przypomnieć pewne podstawowe reguły. Mianowicie, chodzi o to, że:
Jeżeli bank chce stosować uproszczone zasady oceny zdolności kredytowej, to powinien o tym zawiadomić KNF. Dzięki temu nadzór finansowy wie, jak bank sprawdza dochody bazując na oświadczeniach klientów i dopuszczając tym samym większy poziom ryzyka. Oczywiście, stosowanie zasad uproszczonych nie jest obowiązkowe. Niektóre banki w ogóle tego nie robią lub zaostrzają powyższe reguły. Warto również pamiętać, że inne zasady oceny zdolności kredytowej mogą dotyczyć stałych klientów z kontem, a inne – nowych klientów. Może się okazać, że nowi klienci zostaną zmuszeni do dostarczenia zaświadczenia o zatrudnieniu i dochodach, które wystawi pracodawca (korzystając z bankowego wzoru formularza).
Skoro już odpowiedzieliśmy na pytanie, jak bank sprawdza dochody w przypadku najbardziej popularnych kredytów gotówkowych, to teraz warto wyjaśnić skąd taka instytucja finansowa wie o wcześniej udzielonych kredytach i pożyczkach. Odpowiedź na to pytanie jest bardzo prosta jeśli wiemy, jak funkcjonuje Biuro Informacji Kredytowej. To właśnie BIK jest bowiem dla banków i SKOK-ów źródłem wiedzy na temat historii kredytowej danej osoby. Warto zwrócić uwagę, że obecnie informacje do BIK-u wysyłają również liczne firmy pozabankowe. To oznacza, że trudno jest zataić przed bankiem wiedzę o posiadanych “chwilówkach”.
Czy można sprawdzić, jak banki widzą moje wcześniejsze kredyty?
Tak, jest to możliwe w ramach usługi odpłatnej albo darmowej weryfikacji informacji na swój temat. Opcja darmowego sprawdzenia BIK jest dostępna nie częściej niż raz na 6 miesięcy.
Czy w przypadku kredytów hipotecznych KNF też ustala, jak bank sprawdza dochody?
Odpowiednie wytyczne dla banków dotyczące udzielania “hipotek” zawiera tak zwana Rekomendacja S. W przypadku kredytów hipotecznych, nie ma jednak mowy o procedurze uproszczonej oraz składaniu oświadczeń o dochodach. Wszystko trzeba bardzo dokładnie udokumentować.
