Ostatnie lata z pewnością nie były najlepsze dla sektora spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych. Dlaczego? Najpierw seria bankructw małych SKOK-ów podważyła zaufanie do tej specyficznej, spółdzielczej formy bankowości. Później kłopoty finansowej kolejnych kas skutkowały spadkiem ich znaczenia rynkowego. Banki komercyjne rosły, banki spółdzielcze również, a sektor SKOK-ów znajdował się w stagnacji. Jedno się nie zmienia. Mianowicie, najważniejszym elementem tego sektora pozostaje w dalszym ciągu SKOK Stefczyka. O tej kasie pisaliśmy już wcześniej w kontekście pozwów związanych między innymi z sankcją kredytu darmowego. Warto jednak pamiętać, że sektor SKOK-ów nie składa się wyłącznie z jego największego przedstawiciela. Obok Kasy Stefczyka na rynku funkcjonują również inne SKOK-i, czasem posiadające bogatą historię. Właśnie dlatego postanowiliśmy krótko opisać kasy inne niż SKOK Stefczyka (również w kontekście pozwów konsumenckich).
Tak jak już wspomnieliśmy ostatnie 10 lat – 15 lat trudno uznać za szczególnie pomyślne dla sektora spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych. Żeby nie być gołosłownym w tym kontekście, warto przytoczyć statystyki prezentowane przez Komisję Nadzoru Finansowego, czyli organ sprawujący obecnie nadzór nad SKOK-ami. Dane tej instytucji wskazują, że obecnie działalność prowadzi 17 spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych. Na początku 2018 r. aktywnych SKOK-ów było 33. To jedna niski wynik względem tego notowanego przed falą upadłości kas spółdzielczych. Kiedy pod koniec 2012 r. Komisja Nadzoru Finansowego obejmowała kontrolę nadzorczą nad sektorem SKOK, działających kas było 55.
Liczba SKOK-ów w stosunkowo krótkim czasie (od końca 2012 r. do początku 2018 r.) spadła zatem o 22 kasy, z których połowa ogłosiła bankructwo. Pozostałe kasy połączyły się lub zostały wchłonięte przez konkurencję z sektora finansowego (przykłady: BGŻ BNP Paribas przejął SKOK Rafineria, Millennium – SKOK Piast, a Bank Pocztowy – SKOK Jaworzno. Konsolidacja sektora kas spółdzielczych jest jeszcze bardziej widoczna jeśli weźmiemy pod uwagę wyniki z 2006 roku. Wtedy na krajowym rynku działało aż 70 kas spółdzielczych. Trudno na razie wyobrazić sobie powrót do takiego wyniku – mimo faktu, że 20 lat temu oprócz większych SKOK-ów takich jak SKOK Stefczyka, działało również wiele mniejszych i zupełnie małych kas.
Regres sektora SKOK-ów widzimy również analizując jego sumę aktywów (m.in. majątku rzeczowego, środków w kasie oraz udzielonych kredytów). W 2014 roku, czyli przed fatalnym dla sektora bankructwem największego ówcześnie SKOK-u (SKOK Wołomin), całkowita wartość aktywów sektora SKOK zbliżała się do 20 mld zł. Cztery lata później, czyli w 2018 r. analogiczny wynik oscylował na poziomie około 10 mld zł, co pokazuje jak dużym ciosem dla sektora były upadłości kas. Co ciekawe, w 2025 r. aktywa całego sektora SKOK oscylowały na poziomie około 10 mld zł.
Realnie sektor kas spółdzielczych zatem zmalał od 2018 r. pod względem wartości bilansowej, biorąc pod uwagę dużą skumulowaną inflację. Sugestywne wydaje się porównanie z aktywami sektora bankowego, który szybko rósł w analizowanym okresie, czyli od 2018 roku do 2025 roku. Wartość bilansowa wszystkich krajowych banków wzrosła bowiem z około 1900 mld zł (1,9 bln zł) do około 3600 mld zł (3,6 bln zł). Wartość SKOK-owych aktywów (ok. 10 mld zł w 2025 r.) na tym tle wygląda bardzo słabo – nawet jeśli do porównania łącznej sumy bilansowej/aktywów weźmiemy jedynie banki spółdzielcze (ok. 270 mld zł).
Warto również zwrócić uwagę na zdecydowanie dominującą pozycję rynkową, którą posiada aktualnie SKOK Stefczyka względem innych spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych. Dane z końca 2024 roku wskazują, że wówczas aktywa największej kasy oscylowały na poziomie około 7,7 mld zł, co oznaczało roczny spadek (z poziomu 8,2 mld zł). Aktywa całego sektora według stanu na koniec 2024 r. wynosiły 10,0 mld zł. Innymi słowy, pomimo znaczącego spadku aktywów, SKOK Stefczyka odpowiadał za około 80% sumy bilansowej całego sektora SKOK. W przypadku sektora bankowego, nie mamy do czynienia aż z tak dużą koncentracją i przewagą jednego podmiotu.
Jeżeli chodzi o statystyki sektora SKOK, to warto również zwrócić uwagę na takie mniej finansowe kwestie, jak liczba klientów oraz placówek. Komisja Nadzoru Finansowego podaje, że w połowie 2025 r. działające SKOK-i miały wciąż 1,3 mln członków, co nadal jest pokaźnym wynikiem. Nie wiemy jednak więcej na temat aktywności ponad milionowej rzeszy członków SKOK-ów na pewno bardzo duży udział w tym wyniku miała największa kasa (SKOK Stefczyka). Podobna sytuacja dotyczyła łącznej liczby placówek prowadzonych przez SKOK-i (ok. 600 w połowie 2025 r.). Warto dodać, że Kasa Stefczyka (SKOK Stefczyka) deklaruje posiadanie ok. 900 000 klientów i prawie 300 placówek oraz placówek partnerskich.
Nie dysponujemy jeszcze danymi Komisji Nadzoru Finansowego na temat finansów kas spółdzielczych z końca 2025 roku. Na podstawie dostępnych statystyk można jednak szacować, że pozostałe szesnaście działających kas spółdzielczych (poza SKOK Stefczyka) miało łączne aktywa na poziomie 2 mld zł. Mowa o następujących instytucjach:
Na powyższej liście znajdziemy instytucje o zróżnicowanej skali działania. Przykładowo, Kasa im. Unii Lubelskiej pod koniec 2024 r. posiadała aktywa na poziomie ok. 152 mln zł, Zachodniopomorska SKOK – 142 mln zł, a SKOK im. Z. Chmielewskiego – 917 mln zł. Dla porównania, w przypadku SKOK-u “Progres” analogiczny wynik oscylował już na poziomie tylko 35 mln zł. Oczywiście, jakość obsługi klienta i oferty niekoniecznie nie ma związku z wielkością kasy spółdzielczej. SKOK-i muszą być konkurencyjne, aby przetrwać na trudnym rynku. Przez ostatnie 10 lat – 15 lat dokonała się swoista selekcja wykluczająca najgorzej zarządzane kasy.
O zdecydowanym liderze sektora SKOK (Kasa Stefczyka) pisaliśmy już wcześniej w kontekście sporów sądowych z konsumentami dotyczących na przykład sankcji kredytu darmowego. Rodzi się zatem pytanie, czy mniejsze SKOK-i również są zaangażowanie w podobne powództwa. Ze względu na niewielką skalę działalności mniejszych kas znalezienie odpowiednich wyroków potwierdzających taką tezę jest trudne, ale wydaje się, że konsumenci pozywają też pozostałe SKOK-i (mniejsze niż Kasa Stefczyka). Pamiętajmy bowiem, że kas spółdzielczych niezależnie od skali ich działalności dotyczą na przykład przepisy związane z sankcją kredytu darmowego, a także zwrotem prowizji przygotowawczej w razie przedterminowej spłaty.
Poza tym pewne wątpliwe praktyki takie jak np. kredytowanie prowizji przygotowawczej są powszechne w całym sektorze finansowym uwzględniającym banki komercyjne, banki spółdzielcze oraz właśnie spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe. Dla dobrej kancelarii prawnej (np. dobrej kancelarii prawnej Warszawa) powództwo przeciwko mniej znanej instytucji finansowej takiej jak na przykład niewielki SKOK nie będzie żadnym problemem. W pierwszej kolejności trzeba jednak dostarczyć ekspertowi prawnemu informacje o umowie oraz dokumenty. Taka konsultacja jest oczywiście bezpłatna i niezobowiązująca. Po zapoznaniu się podstawowymi informacjami ekspert prawny zasugeruje dalszy kierunek działań.
